Πριν 50.000 χρόνια πιθανόν κάπου στην Αφρική γεννήθηκε ο σύγχρονος άνθρωπος. Αλλαγές στον ανθρώπινο εγκέφαλο οδήγησαν στην ικανότητα να δημιουργήσει νέα εργαλεία, να αναπτύξει πολιτισμό και να αποκτήσει μία αίσθηση εαυτού. Αυτές οι αλλαγές οδήγησαν επιπλέον στην ανάπτυξη πολύπλοκών κοινωνικών συστημάτων ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να αυτονομηθεί περισσότερο από τις περιβαλλοντικές συνθήκες και να δέχεται μεγαλύτερη στήριξη, απαραίτητη για την επιβίωση του, από τους άλλους. Το είδος μας έχει την ανάγκη να είναι αρεστό, αγαπητό και αποδεχτό από τους άλλους, ώστε να διασφαλίσει την γονεϊκή φροντίδα ,την προσέλκυση ελκυστικών ερωτικών συντρόφων και την δημιουργία υποστηρικτικών κοινωνικών σχέσεων. Ο εξοστρακισμός από την κοινωνική ομάδα επιδρά αρνητικά στην αυτοεκτίμηση και την αίσθηση του εαυτού. Ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι φοβούνται από τη φύση τους την αρνητική αξιολόγηση από τους κοινωνικούς συντρόφους τους. Η δυσλειτουργική – παθολογική έκφραση αυτής της εξελικτικά υιοθετημένης ανησυχίας αποτελεί την κοινωνική φοβία.
Τι είναι η Κοινωνική Φοβία
Η Κοινωνική Αγχώδης Διαταραχή ή αλλιώς Κοινωνική Φοβία ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές και αποτελεί μία από τις πιο κοινές διαταραχές.
Η Κοινωνική Φοβία χαρακτηρίζεται από έντονο και επίμονο φόβο για κοινωνικές καταστάσεις ή καταστάσεις που αφορούν σε δράση μπροστά σε κοινό (στις οποίες το άτομο εκτίθεται σε μη οικεία πρόσωπα ή πιθανό εξονυχιστικό έλεγχο από άλλους) και συνδέεται με φόβο ότι σε αυτές τις καταστάσεις θα ντροπιαστεί ή θα ταπεινωθεί. Η έκθεση στην φοβική κατάσταση προκαλεί άγχος ( το οποίο πιθανόν και να οδηγήσει στην εμφάνιση κρίσης πανικού). Ο φόβος αυτός παρότι αναγνωρίζεται ως υπερβολικός ή παράλογος, οδηγεί τα άτομα σε αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων ή τις υπομένουν με ιδιαίτερη δυσκολία και άγχος. Η Κοινωνική Φοβία επιδρά αρνητικά στη ζωή του ατόμου, είτε επηρεάζοντας την καθημερινότητα , την επαγγελματική ή κοινωνική ζωή του είτε προκαλώντας του αισθήματα δυσφορίας σχετικά με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Επίσης το κοινωνικό άγχος μπορεί να αφορά σε μία κοινωνική συνθήκη ή να περιλαμβάνει ποικίλες κοινωνικές καταστάσεις, όπου τότε λαμβάνει τον χαρακτήρα της Γενικευμένης Κοινωνικής Φοβίας.
Παραδείγματα καταστάσεων που συνδέονται με κοινωνικό άγχος
Έχοντας υπόψιν το κύριο χαρακτηριστικό της Κοινωνικής Φοβίας, που είναι ο φόβος της αρνητικής αξιολόγησης από τους άλλους (ντροπή, ταπείνωση) μπορεί κάποιος να φανταστεί το εύρος των κοινωνικών καταστάσεων και αλληλεπιδράσεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κοινωνικό άγχος : καταστάσεις που περιλαμβάνουν έκθεση σε κοινό όπως το να τρώει ή να γράφει κάποιος δημόσια, έναρξη και διατήρηση συζητήσεων, το να πηγαίνει κάποιος σε πάρτι, να βγαίνει ραντεβού, να γνωρίζει αγνώστους ή να αλληλεπιδρά με ανθρώπους κύρους. Μεταξύ των κοινωνικών φόβων είναι η δημόσια ομιλία , η οποία αποτελεί την πιο κοινή φοβική συνθήκη.
Πως μπορώ να αντιμετωπίσω την Κοινωνική Φοβία ;
Σήμερα οι πιο αποτελεσματικές (και ερευνητικά υποστηριζόμενες) ψυχολογικές θεραπείες για την αντιμετώπιση των διαταραχών του άγχους , μεταξύ των οποίων και της κοινωνικής φοβίας , είναι ο συνδυασμός γνωσιακών τεχνικών και συμπεριφοριστικών μεθόδων.
Σκοπός της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας δεν είναι να σκέφτονται οι άνθρωποι κατ ανάγκην πιο αισιόδοξα, αλλά περισσότερο ρεαλιστικά. Εάν μία κατάσταση είναι πραγματικά άσχημη τότε είναι φυσιολογικό να αισθανθούμε δυσάρεστα, αλλιώς θα είναι σαν να αγνοούμε την πραγματικότητα. Σκεφτείτε έναν χωρισμό ή ένα σημαντικό πρόβλημα υγείας, το πιο πιθανόν είναι να νιώθατε στεναχώρια, άγχος. Αντίθετα όμως το να κάνατε μία κακή παρουσίαση στο αμφιθέατρο της σχολής σας, ή να πείτε ένα αστείο σε ένα πάρτι, για το οποίο δεν θα γελούσε κανείς, μπορεί να σας έκανε να νιώθατε ντροπή ,αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι και η καταστροφή. Στην Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία, ο θεραπευτής κατέχει έναν συνεργατικό, υποστηρικτικό αλλά και ‘προπονητικό’ ρόλο. Η θεραπευτική διαδικασία αποβλέπει στο να κατανοήσει το άτομο ότι οι κοινωνικές καταστάσεις δεν είναι τόσο απειλητικές, όσο ο ‘αγχωμένος’ του εαυτός τις βλέπει και ότι τα κοινωνικά λάθη δεν είναι τόσο καταστροφικά όσο τα νομίζει. Μέσα από τη συστηματική έκθεση στις φοβικές καταστάσεις, την εκπαίδευση στις κοινωνικές δεξιότητες και την εφαρμογή και άλλων παρεμβάσεων, μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό του να έρθει αντιμέτωπο με τους φόβους του και να αναπτύξει νέους περισσότερο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.
Αν προσπαθούσαμε να συνοψίσουμε τη ‘φιλοσοφία’ της Γνωσιακής Συμπεριφοριστικής Θεραπείας για την αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους με μία φράση,
θα ήταν η εξής: ‘Απλά καν’ το !’.
Κλεοπάτρα Μηλίγκου
Ψυχολόγος,Ψυχοθεραπεύτρια
Κλεοπάτρα Μηλίγκου 